ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ, ದಿನಗೂಲಿ ಮತ್ತು High Court ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೌಕರರು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ “ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಯಾವಾಗ ಖಾಯಂ ಆಗುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ನಿಗಮಗಳು, ಮಂಡಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನೌಕರರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರನ್ನು ಖಾಯಂಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಬಲವಾದ ಚಾಟಿ ಬಿದ್ದಿದೆ.
ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. 10 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನೌಕರರನ್ನು ಖಾಯಂಗೊಳಿಸಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೇ, ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರವಾಗಲಿದೆ.
ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೌಕರರ ಸ್ಥಿತಿ: ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಲಸ, ಆದರೆ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ
ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಚೇರಿಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಕಚೇರಿ ಸಹಾಯಕ ಕೆಲಸ, ಡೇಟಾ ಎಂಟ್ರಿ, ಚಾಲಕ, ಲ್ಯಾಬ್ ಸಹಾಯಕ, ಫೀಲ್ಡ್ ಕೆಲಸಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಇವರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.
ಬಹುತೇಕ ನೌಕರರು 1990ರ ದಶಕದಿಂದಲೇ ಒಂದೇ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಅವರಿಗೆ ಖಾಯಂ ನೌಕರರಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲ.
- ನಿಗದಿತ ವೇತನವಿಲ್ಲ
- ಪಿಂಚಣಿ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ
- ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸೀಮಿತ
- ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿ
ಈ ಎಲ್ಲದ ನಡುವೆಯೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು “ಇವರು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೌಕರರು” ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಖಾಯಂ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.
High Court Verdict: ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು?
ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಮೌದ್ಗಿಲ್ ಅವರ ಪೀಠ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- 10 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನೌಕರರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಖಾಯಂಗೊಳಿಸಬೇಕು
- ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಂತರ “ನೀತಿ ಇಲ್ಲ” ಅಥವಾ “ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅನ್ಯಾಯ
- ಇಂತಹ ನೌಕರರನ್ನು ಖಾಯಂ ಮಾಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ
- ನೌಕರರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯ
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು:
“ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಾಗಿ ನೌಕರರನ್ನು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸಕ್ರಮಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅನ್ಯಾಯ.”
10 ವರ್ಷ ಸೇವೆ: ಯಾಕೆ ಈ ಅವಧಿ ಮಹತ್ವದ್ದು?
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಅವಧಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ:
- 10 ವರ್ಷಗಳು ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಅವಧಿ
- ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೌಕರರು ಇಲಾಖೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗುತ್ತಾರೆ
- ಕೆಲಸ ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ
- ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಗುತ್ತಿಗೆ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸುವುದು ಶೋಷಣೆ
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, 10 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆ ಪೂರೈಸಿದ ನೌಕರರನ್ನು ಖಾಯಂಗೊಳಿಸದೆ ಇರುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಯಾರಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ?
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ನೇರ ಅನ್ವಯ ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು.
ಅನ್ವಯವಾಗುವ ವರ್ಗಗಳು:
- ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರು
- ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ನೌಕರರು
- ತಾತ್ಕಾಲಿಕ (Temporary / Ad-hoc) ನೌಕರರು
- ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ, ಮಂಡಳಿ, ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು
ಅಗತ್ಯ ಅರ್ಹತೆ:
- ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂತರ ಸೇವೆ
- ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ
- ಕೆಲಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿರುವುದು
ಈ ತೀರ್ಪು ಈಗಾಗಲೇ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಹ ಸಹಾಯವಾಗಬಹುದು.
National Impact: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮ ಏನು?
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಒಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದರೂ, ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೌಕರರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ನೌಕರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬಹುದು
- ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ‘Precedent’ ಆಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು
- ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ
- ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ
ಇನ್ನು ಮುಂದೆ “ನೀತಿ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಕಾರಣ ಹೇಳಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನೌಕರರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್: ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಡಿಮೆ ವೇತನ ನೀಡಿ, ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇಡುವುದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸಬಾರದು. ಸರ್ಕಾರವು ಮಾದರಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತ (Model Employer) ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಕೋರ್ಟ್ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
ನೌಕರರು ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
1. ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ
- Appointment Letter
- ಸೇವಾ ಅವಧಿ ದೃಢೀಕರಣ ಪತ್ರ
- ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲೆಗಳು
- ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ಗಳು (ವೇತನ ಪಾವತಿ ಪುರಾವೆ)
- ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಗಳು
2. ಇಲಾಖೆಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ
- ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ
- ಖಾಯಂಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ಮನವಿ
- ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ
3. ಕಾನೂನು ಮಾರ್ಗ
- ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ
- ವಕೀಲರ ಸಲಹೆ ಪಡೆದು
- ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು
ಈ ತೀರ್ಪು ನಿಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ, ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇದು ಬಲವಾದ ಆಧಾರ.
Frequently Asked Questions (FAQs)
ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಈ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಹರಿಯಾಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ?
ಉತ್ತರ: ನೇರವಾಗಿ ಹರಿಯಾಣದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೂ, ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ನಿದರ್ಶನ (Precedent).
ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಖಾಯಂ ಆಗಲು ನೌಕರರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಹೋಗಬೇಕೇ?
ಉತ್ತರ: ಮೊದಲು ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಂದಿಸದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಕೋರ್ಟ್ ಮೊರೆ ಹೋಗಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ 3: 10 ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಮಧ್ಯೆ ಬ್ರೇಕ್ ಇದ್ದರೆ?
ಉತ್ತರ: ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಸಾಬೀತಾದರೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ನಿವೃತ್ತರಾದ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಹ ಲಾಭವಿದೆಯೇ?
ಉತ್ತರ: ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತ ನೌಕರರೂ ಹಕ್ಕು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಅಗತ್ಯ.
Conclusion: ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೌಕರರಿಗೆ ಹೊಸ ಯುಗದ ಆರಂಭ
ಈ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ತಂದಿದೆ. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ದುಡಿದು ಕೂಡ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನೌಕರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಡಿದೆ.
ನೀವು ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಪರಿಚಿತರು 10 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ತೀರ್ಪು ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಬಲವಾದ ಅಸ್ತ್ರ. ಸರಿಯಾದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಖಾಯಂ ಉದ್ಯೋಗದ ಕನಸು ನನಸಾಗುವ ಸಮಯ ಈಗ ಬಂದಿದೆ.